Dịch vụ sản xuất quảng cáo TVC
Nhà sản xuất film số 1 miền bắc, trên 5 năm kinh nghiệm với 1000 videos clip
Đăng ký tư vấn
Dịch vụ sản xuất Visual 2D, 3D
Nhà sản xuất film số 1 miền bắc, trên 5 năm kinh nghiệm với 1000 videos clip
Đăng ký tư vấn
Dịch vụ sản xuất phim doanh nghiệp
Nhà sản xuất film số 1 miền bắc, trên 5 năm kinh nghiệm với 1000 videos clip
Đăng ký tư vấn
Dịch vụ sản xuất phim doanh nghiệp
Nhà sản xuất film số 1 miền bắc, trên 5 năm kinh nghiệm với 1000 videos clip
Đăng ký tư vấn
Previous slide
Next slide

Thánh địa Mỹ Sơn- Lịch sử và cấu trúc

Hồ Đắc Duy

Phần 1 Khu A

Cách Hội An 42 Km và cách Trà Kiệu khoảng chừng 30 Km về phía tây có một thung lũng nhỏ đường kính ước đạt 2 Km đó là thánh địa Mỹ Sơn, nó nằm gọn giữa những ngọn núi bao quanh và chỉ có một lối vào duy nhất là theo con đường độc đạo nằm giữa hai quả đồi, hai quả đồi này tạo thành hai cái trạm gát, một cái chốt phòng ngự cao khoãng 30 mét và một con suối nằm chắn ngang trước mặt con đường vào thung lủng như một chiến hào sâu và rộng gây thêm một chướng ngại cho những ai muốn vào khu vực thánh địa, một thứ chiến lủy của vạn vật thiên nhiên sẵn có, con suối chảy quanh co theo sườn núi phía bắc, rồi đâm thẳng vào phía TT, sau đó nó chạy vòng quanh tạo thành một thủy lộ lưu thông cho hàng loạt khu vực này trong mùa mưa và chỉ cần một cái đập nhỏ chấn ngang dòng suối thì sẽ là lý tưởng, hình như con suối này ăn thông với một nhánh của sông Vu Giang, Thu Bồn …

Sau khi băng qua suối đi dọc theo một con đường ngoằn nghèo khoảng 3 Km thì đến khu vực với các công trình kiến trúc quan trọng nhất của nền văn hóa vương quốc Champa

Trong Đại Việt Sử Ký Toàn Thư ( ĐVSKTT ) có ghi lại 1 số ít sự kiện tương quan đế sư hình thành của vương quốc champa, kinh đô Trà Kiệu và thánh dịa Mỹ Sơn
ĐVSKTT trang 158 : ” năm 137 người man ở huyện Tượng Lâm, Q. Nhật Nam là bọn Khu Liên đánh phá quận huyện giết trưởng lại, năm 138 Thị Ngự sử Giả Xương cùng quân những châu huyện hợp lại đánh Khu Liên không được, bị Khu Liên vây đánh hơn một năm … .. ” Khu Liên được xem như vị vua tiên phong của Lâm Ấp hay còn gọi là Vương quốc Champa sau này
ĐVSKTT trang 173 : ” Năm 399 vua Lâm Ấp là Phạm Hồ Đạt đánh lấy Nhật Nam và Cửu Chân rồi vào cướp Giao Châu ” Kinh đô của Lâm Ấp bấy giờ là Trà Kiệu
Năm 420 Tuệ Độ đánh Lâm Ấp phá được chém giết đến quá nửa, Lâm Ấp xin hàng … Lần tiên phong Kinh đô Trà Kiệu và Thánh địa Mỷ sơn bị xâm chiến
Năm 432 Vua Lâm Ấp là Phạm Dương Mại sai sứ sang cống nước Tống xin quản lý Giao Châu …
Năm 436 Hòa Chi hạ thành Khu Túc, chém Phù Long, thừa thắng tiến vào Tựơng Phố ( Trà Kiệu ) đây là lần thứ hai Thánh địa Mỹ Sơn bị chiếm
ĐVSKTT trang 222 chép : ” Năm 982 Vua Lê Đại Hành thân đi đánh Chiêm Thành chém chế vua Chiêm tại trận. Chiêm Thành thua to, bắt sống của chúng nhiều vô kể, cùng những kỷ nữ trong cung trăm người và mộ nhà sư người Thiên Trúc, lấy những đồ quí đem về thu được vàng bạc châu báu vô kể, san phẳng thành trì, tàn phá tông miếu, vừa một năm thì quay trở lại kinh sư … ” đó là lần thứ ba khu Thánh địa này bị tàn phá và về sau những Vua Lý Thái Tông, Lý Thánh Tông đánh chiếm Chiêm Thành nhiều lần nữa
Những nghiên cứu và điều tra của những nhà khảo cổ cho biết Thánh địa này kiến thiết xây dựng từ thế kỷ thứ IV và liên tục được trùng tu, tăng trưởng và xây mới thêm những đền tháp cùng những pho tượng điêu khắc bàng đá khác cho đến thế kỷ thứ XIII mới chấm hết
Theo Đai Nam Nhất Thống Chí ( ĐNNTC ) quyển 2 trang 332 thì vùng đất Quảng Nam – Trà Kiệu – Mỹ Sơn thì xưa là đất Việt Thường thị ; đời Tần thuộc Tượng Q., đời Hán là bờ cỏi Q. Nhật Nam ; đời Đường thuộc Lâm Ấp ; đời Tống thuộc Chiêm Thành là đất Châu Lý và Chiêm Động, Nước ta đời Trần năm 1306 gọi là châu Hóa ; năm Hồng Đức thứ nhất ( 1470 ) Khâm Định Việt Sử Thông Giám Cương Mục trang 1104 ghi : ” Vua Lê Thánh Tông đi đánh Chiêm Thành, lan rộng ra đất đai đến núi Đá Bia đặt tên Thừa Tuyên Quảng Nam và tên Quảng Nam có từ ngày đó ( Tháng 6 năm 1472 )
Trong ĐNNTC có ghi về phần cổ tích có ghi Thành cổ Hoàn Vương ( Trà Kiệu ) ở huyện Diên Phước tục gọi là Vệ Thành, tương truyền rất lâu rồi Hoàn Vương đóng đô ở đấy. Ba mặt thành, trước, tả, hữu bị xói lở chỉ còn góc phía tây-bắc lúc bấy giờ vẫn còn ; về tháp cổ Chiêm Thành ở huyện Diên Phước có hai cây tháp nay dều đổ nát, một tháp đổ xuống thành gò ước hơn một mẫu …. và còn miêu tả một số ít tháp có trong tỉnh nhưng không có chỗ nào trong sách diễn đạt cảnh sắc và tháp miếu như ở Mỹ sơn mà chỉ nói ở Khương Mĩ là có ba tòa liền nhau cao 80 trượng, phía trên có lỗ thông thiên, phía trong có tượng đá, nay đã đổ nát, tương truyền đây là chổ táng vợ vua Chiêm Thành
Hiện tại Thánh địa Mỹ Sơn là quần thể kiến trúc phong phú và đa dạng và phong phú nhất của nghệ thuật và thẩm mỹ Champa vể đền tháp, văn bia, tượng, điêu khác trên đá và trên gạch
Lịch sử phát triễn của Thánh địa Mỹ Sơn có lẽ rằng là song song với sự kiến thiết xây dựng, triển khai xong kinh đô Trà Kiệu trong một tổng thể và toàn diện không hề thiếu được trong nền văn minh, văn hóa truyền thống Á đông nhất là văn minh Champa là : Kinh đô – Lăng Miếu, Thánh địa, Đền đài để thờ cúng những tiên vương, chư thần …
Trong một bi ký cho biết chính vua Bhadravarman đệ nhất là người khai công kiến thiết xây dựng thánh địa này với những giòng như sau : ” Ngài đã cúng dâng cho thần Bhadresvara một khu vực vĩnh viễn, phía đông la núi Sulaha, phía nam là núi Mahaparvata, phía tây là núi Kusala, phia bắc là núi … làm ranh giới. Ngài cũng cúng dâng cho thần toàn bộ những ruộng đất và dân cư trong khoanh vùng phạm vi đó, hoa lợi cũng được dâng cúng cho thần … .. Nếu có kẻ nào dùng vũ lực để chiếm đoạt hay hủy hoại ruộng đất này thì nhân dân không phải tội, mà tội lổi sẽ dành cho kẻ đó …. “
Có bao nhiêu lối đi vào bên trong khu vực thánh địa hay vào một quần thể tháp Champa, có hay không ? một lối đi vào trực diện với cửa chính của tháp đến nay vẫn còn là một điểu huyền bí, hầu hết những tháp đều quay mặt về phía đông, hướng của mặt trời và của thần linh, khi quan sát người ta thấy chỉ có một lối đi vào bên hông hay mặt sau của tháp mà thôi
Từ một vị trí cao nhất trong thung lủng để quan sát hết quần thể kiến trúc của Thánh địa Mỹ Sơn ta hoàn toàn có thể phân loại những di tích lịch sử, những tháp theo kiểu tử vi & phong thủy của nền văn minh Châu Á người ta thường chọn hướng Đông Tây làm trục chính, Nam Bắc làm trục phụ, gò cao, thế núi và mạch sông làm chuẫn trong việc phong cách thiết kế thiết kế xây dựng kinh đô, lăng miếu, đền đài, nhà cửa …
Trong thung lủng có hai ngọn đồi, ngọn phía đông cao hơn ngọn phía tây hai ngọn đồi này đối lập nhau ở điễm TT ngã tư của một con suối, những nhánh của con suối này phủ bọc 4 khu vực trong Thánh địa

hddmyson11c.jpg

Khu A : gồm những tháp và di tích lịch sử nằm trên ngọn đồi phía đông
Khu B : gồm những tháp và di tích lịch sử nằm ngọn đồi về phía tây
Khu C : gồm những tháp và di tích lịch sử nằm phía nam, có hai khu C1 và C2
Khu D : gồm những tháp và di tích lịch sử nằm phía bắc
Cách phân loại này tương thích với vị trí tử vi & phong thủy, tránh được thực trạng xé lẻ từng mảnh vụn của toàn diện và tổng thể kiến trúc của mỗi tháp mà trước đây nhà khảo cổ học người Pháp ông H.Parmentier đã công bố năm 1904
Khu A có 5 kiến trúc : 1 tháp chính và 4 tháp phụ
Khu B có 4 kiến trúc : 1 tháp chính và 3 tháp phụ ?
Khu C chia làm C1 và C2 ,
C1 nằm phía đông được bao quanh bằng một con suối gồm có 16 kiến trúc ( 4 kiến trúc nằm rải rác bên ngoài và 12 bên trong ) : 2 tháp chính với 8 tháp phụ, 1 tháp chính và 2 tháp phụ đi kèm cùng 1 số ít tượng điêu khắc bằng đá
C2 nằm phía tây gồm có 26 kiến trúc ( 6 ngoài và 20 trong ) : 3 tháp chính và 12 tháp phụ cùng với 1 số ít tượng, phù điêu cùng những tác phẫm điêu khắc, bi kí bằng đá mang tính tôn giáo

Khu C là khu vực có nhiều tháp và các tác phẫm điêu khắc nhất
Khu D có 12 kiến trúc  ( 1 ngoài và 11 trong) : 2 tháp chính, và 4 tháp phụ ,trong đó có 1 tháp chính không có tháp phụ đi kèm ? cùng một số tượng điêu khắc bằng đá

Tất cả là 46 kiến trúc hoàn toàn có thể đếm được trong khoảng chừng ước đạt 70 kiến trúc của Thánh địa này
Quan sát một số ít tháp, di chỉ tiêu biểu vượt trội mà lúc bấy giờ ( năm 2003 ) còn lại trên thực địa
Khu A : gồm 5 kiến trúc nằm trên ngọn đồi phía đông là ngọn đồi cao nhất trong thung lủng, có một tháp chính và 4 kiến trúc phụ trong đó có một tháp nhỏ để đựng bi kí nằm ở giữa, một thủy tháp, một hỏa tháp và nhà bày mâm dùng để sửa soạn đồ tế
Tháp chính có hai cửa theo hướng đông tây, ở mỗi cửa có 8 bậc cấp để đi lên, ở mỗi cửa đều có vòm cuốn

Núi Kasula Thánh địa Mỹ Sơn
Ô Vuông điêu khắc hình Dương Vật Mặt nạ điêu khắc hinh Sư tử

Các vật trang trí quanh tháp vật liệu xữ dụng toàn là gạch và đất sét không bằng sa thạch như ở tháp khác
Đặt biệt, tiêu biểu vượt trội và khá độc lạ nhất là cách trang trí ở chân tháp, mỗi góc của chân tháp có một con sư tử đực dáng vóc cực kỳ dũng mãnh bằng đá có kích cỡ khá lớn trong tư thế chống đở những góc tháp, quanh chân tháp được trang trí bằng những hàng mặt nạ gồm những ô vuông bằng đất sét cùng một kích thuớc và cùng một chủ đề là diễn đạt dương vật bằng hình ảnh thật mà không cách điệu như bộ Linga – Youni mà ta thường thấy, mổi ô là một tác phẫm điêu khắc rất tinh xảo, tinh tế, đầy ấn tượng với dương vật ngắn, hai tinh hoàn to và tròn, qui dầu tròn đỉnh nhọn, can đảm và mạnh mẽ đầy sinh khí
Mặt nạ nầy cũng có thễ nhìn theo một cách khác đó là mặt của một quái vật mắt lồi, mũi to, môi trên xếch lên, nhe răng dáng dấp của sư tử, mỗi ô vuông là mỗi tác phẫm điêu khắc rất sinh động và mê hoặc, không có cái nào giống cái nào ( Xem hình )
Nếu chỉ tách riêng phần sống mũi và hai cánh mũi của quái vật để so sánh với một Linga ở khu D thì khuynh hướng thiên về hình ảnh của Linga không cách điệu dể dàng đựơc gật đầu hơn, thế nhưng lý giải đó là mặt nạ của mặt sư tử theo như vùng đất mang tên Shimhapura thì cũng là một điều mê hoặc, bởi Shimhapura là Trà Kiệu hay còn gọi là thành phố sư tử
Khu A hoàn toàn có thể được xem như thể khu vực rất linh nhất nó diễn đạt hàng loạt triết lý của vương quốc và dân tộc bản địa Champa hay chỉ riêng vùng đất Shimhapura Các hình tượng sư tử hay về bộ phận sinh dục nam và nữ được những nhà điêu khắc và những nghệ sĩ cổ đại Champa sáng tác theo hình ảnh thật chứ không cách điệu như những tác phẫm ơ nơi khác, hình ảnh bộ phận sinh dục được thờ phượng rất trân trọng ở nơi đây, ngoài những Khu A là một trong hàng loạt một tổng thể và toàn diện kiến trúc mang đặc thù triết lý và thờ phượng rực rỡ nhất của nghệ thuật và thẩm mỹ sử dụng gạch và đất sét để trang trí trên tháp của dân tộc bản địa Champa trong thời kỳ vàng son của vương quốc này. Một số trong những tác phẫm bằng đất sét vẫn còn vẽ đẹp tinh tế, với những nét đặc trưng của nó, mặc dầu nó đã trải qua phơi mình giữa nắng mưa suốt gần 1500 năm mà vẫn không hề hấn gì, phần còn lại của toàn cảnh thánh địa Mỹ Sơn điêu tàn, thê lương như nhận xét cách đây hơn một thế kỷ rửơi của sách Đại Nam Nhất Thống Chí

Phần 2 Khu B

Trong Thánh địa Mỹ Sơn có hai ngọn đồi, chúng nằm đối lập nhau theo hướng đông – tây ngay ngã tư của một con suối, những nhánh của con suối chia vùng này thành 4 khu vực
Khu A : gồm những tháp và di tích lịch sử nằm trên ngọn đồi phía đông
Khu B : gồm những tháp và di tích lịch sử nằm ngọn đồi về phía tây
Khu C : gồm những tháp và di tích lịch sử nằm phía nam, có hai khu C1 và C2
Khu D : gồm những tháp và di tích lịch sử nằm phía bắc

hddmyson21c.jpg

Khu B : gồm có những kiến trúc nằm trên ngọn đồi phía tây có một tháp chính và 3 kiến trúc phụ
Theo tác giả Trần Kỳ Phương thì tổng thể nhóm tháp này đều có cùng một
niên đại. Tháp chính xoay mặt về hướng đông, một kíên trúc phụ đối lập với tháp chính ( xem hình ) hoàn toàn có thể đó là chỗ bày mâm, nơi dùng để sửa soạn đồ vật tế lễ, chếch về phía nam một kiến trúc khác hoàn toàn có thể đó là Hỏa tháp – Thủy tháp và một miếu nhỏ dựng bi kí phía đông nam
Hiện nay tháp chính đã bị tàn phá, đổ nát tạo nên một cái gò cao bằng gạch, phía dưới chôn vùi những gì huyền bí thì chẳng có ai biết, ngoài đống đổ nát này chỉ còn một mảng tường cao về phía bắc, trên tường còn một cửa giả và 5 trụ áp tường. Cửa giả có vòm cuốn có hình ba lưỡi mác chồng lên nhau, trước nhỏ sau lớn hơn. Trụ áp vào chân tường cũng có hình lưỡi mác nhỏ. Tất cả những phần trang trí trơn không chạm hoa văn
Vật trang trí là những đầu thủy quái Makara bằng sa thạch trông rất kỳ cục và hung tàn. Trên cửa chính là một tấm lá nhĩ chạm thần Siva múa, thần có 8 tay, hai tay chắp lên đầu, hai lòng bàn tay úp lại với nhau, vẫn còn trông rõ những ngón tay, một kiểu thức đặt biệt của thẩm mỹ và nghệ thuật múa Champa và 4 cánh tay bên trái của nữ thần Siva diễn đạt chi tiết cụ thể không rõ ràng nhưng những bàn tay bên phải thì sinh động hơn nhiều, những ngón tay nắm lại như đang cầm một vật phụ thuộc vào, một đai dây mang trước bụng, dưới rốn một phần đai dây thòng xuống bịt kín bộ phận sinh dục, đầu đội mũ Kirita-Mukuta, dưới chân hai con Makara có vòi cuốn ( TKP )
Khu B tương đối là nhỏ nhất trong quần thể kiến trúc ở đây, tháp chính không có những kiến trúc phụ vừa đủ đi theo kèm như Hỏa tháp, Thủy tháp …. như những tháp khác của Champa, tuy nhiên ở đây có nét đặt biệt là tượng thần Siva trở thành chủ đề thở phựơng chính của khu này
Khuôn mặt với mắt có hai hàng lông mày mỏng dính, mắt nhắm nghiền, khuôn măt trong trạng thái, siêu thoát, sóng mũi cao và cánh mữi nở lớn, môi dày và hơi mím lại, tai đeo búp hoa, trái tai trệ xuống, nữ thần Siva trong thế múa với những động tác rất đặt trưng là hai hàng tay dang ngang rồi cong vút lên đầu, phần thân được kéo xuống do tư thế dang hai đầu gối ra và gót bàn chân chụm lại, bàn chân chài ra và những ngón chân hất ngược lên. Về phương diện múa cỗ điển hay biến tâu tân tiến thì đây là một động tác trong 5 động tác chân cơ bản của nghê thuật múa yên cầu nhiều kỷ năng và thời hạn rèn luyện lâu bền hơn mới có năng lực thực thi được động tác khó này, bởi nghệ sĩ múa chỉ tỳ khối lượng của tòan bộ khung hình chỉ trên một điểm tiếp xúc nhỏ ở một phần ở lòng bàn chân phài làm điểm tựa và hàng loạt chịu lực đặt vào gan bàn chân phần ngón cái của bàn chân trái

Vũ điệu của nữ thần SIVA

Dưới chân nữ thần Siva có hai người trong tư thế quỳ, hai tay chấp lại đang dâng cho nữ thần một phẩm vật, hai nhân vật này không đối xứng và có động tác diễn đạt sự hiến dâng lễ vật cho nữ thần rất khác nhau, một người ở phía trước nữ thần và một người sau, những cụ thể hoa văn trang trí phần này là một biến tấu trong nghệ thuật và thẩm mỹ điêu khắc rất phong phú phức tạp ,
Phần đế là hai con Makara nằm phủ phục hai bên với vòi cuốn cong, con bên trái của nữ thần vòi được chạm trổ che khuất một phần ống chân, mắt mở to, mí mắt hai vồng ngước trông lên dầy sùng bái và ngữơng mộ, con Makara bên phải ở trong tư thế khác, nằm sau nữ thần, phần đầu của vòi kẹp một xâu chuỗi có hơn 25 hạt hướng dâng lên nữ thần
Nữ thần Siva đang bộc lộ điệu múa trên một tòa sen có nhiều cánh trong trạng thái trầm tư thanh thoát như đang hội nhập vào cõi siêu nhiên vô hình dung

Giữa lòng Thánh địa Tượng người trên tường tháp
Hoa văn trên đài tượngTấm lá nhĩ này có đôi chổ sứt mẻ nhưng vẫn còn bộc lộ được cái triết lý của nền văn hóa truyền thống Champa qua năng lực của những nghệ sĩ điêu khắc tạc tượng của họ

Khu B giờ đây hoang tàn đổ nát bởi những cuộc cuộc chiến tranh tàn phá tiêu diệt của Tuệ Độ thứ sử Giao Châu thời Tấn năm 420, của Thứ sử Hòa Chi đời Tống năm 436 hay những cuộc chinh phạt của Lê Đại Hành Hoàng đế năm 942, của Lý Thánh Tông năm 1044, của vua Lê Thánh Tông ( 1472 ) … .., có chăng chỉ còn một gò cao gạch vụn màu đỏ nồng nàn của đất cát bazan núi rừng cao nguyên đất đỏ và màu rêu xanh của năm tháng trầm luân, u uất nơi mà ngàn măm trước đây những nghệ sĩ Champa đem hết lòng sùng kính và tài hoa của mình qua nét chạm trổ, điêu khắc và thiết kế xây dựng nên một thánh địa để bày tỏ sự ngưỡng mộ của họ so với những vị tiền nhân tổ tiên cũng như những vị thần linh che chở dân tộc bản địa và vương quốc Champa
Thánh địa Mỹ Sơn giờ đây chỉ còn sót lại lác đác vài đền tháp rệu rã, những bức tượng không đầu rải rác đâu đó trong bụi rậm, dưới lòng suối hay nơi gò mối … Hoang vu như những cơn gió nam oi nồng thổi qua trên đỉnh núi Mahaparvata nhưng cái hồn của Champa vẫn còn phảng phất đâu đó trên cỏ gai và cây dại, cái tinh anh của những nghệ nhân Champa cổ đại vẫn còn thấp thoáng trong điệu múa của nữ thần Siva trên khu cổ tháp ngậm ngùi

Dấu xưa xe ngựa hồn thu thảo
Ngõ cũ lâu dài bóng tịch dương

Phần 3 Khu C

Từ trên đồi cao của khu miếu tháp A chúng ta có thể nhìn thấy được bao quát toàn bộ Thành địa Mỹ Sơn với những nóc tháp bên dưới ẩn hiện trong những tàn cây hay bị che lấp sau những bụi cỏ gai, điêu tàn, xơ xác, thê lương đến ngậm ngùi, những ngôi tháp không còn nóc rệu rã, những pho tượng mất đầu, các di chỉ, bi ký, các tác phẩm điêu khác bằng gạch hay sa thạch lên mốc thời gian, các loại cây ký sinh tầm gởi như sanh hay bồ đề có tuổi thọ khá cao đeo bám như những phần xương máu huyết mạch của các công trình kiến trúc, dưới chân tháp thì cỏ dại dây leo chui rúc qua kẻ hở, ngóc ngách của các pho tượng hay các khung trang trí của các mặt nạ ở chân tường gậm nhấm, xói mòn, rạn nức, sụp đổ…..những kiệt tác của một nền văn hóa mà độ dài thời gian ai nghĩ đến cũng phải nuối tiếc thương hại cho số phận của nó, đó một hình ảnh của Thánh địa Mỹ Sơn, một di tích văn hóa của Quảng Nam – Đà Nẳng và của tất cả chúng ta

Nhìn tứ phía Tây Nhìn từ phía Đông
Cây Ký sinh trên nóc tháp Tượng không đầu

Thánh địa Mỹ Sơn hoang tàn và đổ nát

Nếu là biểu tượng đại diện cho Thánh địa Mỹ Sơn thì khu C này là nơi tiêu biểu nhất, không những về mặt cảnh quan mà còn về số lượng, chất lượng của các đền tháp, bi ký, tượng đài và các tác phẩm điêu khắc bày biện ở đây vô cùng phong phú, đa dạng, ngoài ra diện tích của khu vực này cũng lớn nhất so với các khu khác, bởi vì từ đây đến mí chân núi Mahaparvata cũng còn hơn 1 Km rưỡi

Nhìn trên cao phía từ Đông Nam của thung lũng thì khu C trải rộng nằm soãi ra mở màn bởi một mặt phẳng, đỉnh của một ngọn đồi thấp, khu vực này chạy dọc theo triền dồi về hướng tây và càng xuống, càng thấp dần cho đến khi gặp khu bình nguyên đáy của thung lũng, khu C được phân loại thành những ô đất hình bậc thang, trên đó những kiến trúc đền tháp được thiết kế xây dựng, phần bình nguyên dứơi chân đồi tương đối thoáng rộng và thoáng, diện tích quy hoạnh đất ở đây đủ để cất lên nhiều đền tháp
Và từ khu vực này hoàn toàn có thể quan sát những đền tháp chung quanh thánh địa, xét về mặt địa lý thì nó được xem như TT của vùng đất này
Một con suối chạy vòng vèo bao quanh làm cho cảnh trí ở đây thêm phần huyền bí, có khi thì dòng suối như chảy ngầm trong hang động mí nước len lỏi qua những tàn cây ụp xuống nước, tàn lá cây rừng nguyên sinh trùm kín ánh mặt
trời làm cho khung cảnh càng mờ ảo, âm u, huyền bí …. người ta có cảm xúc rờn rợn không an tâm …. lẫn khuất đâu đó với ma rừng sơn lam chướng khí khi ngang qua một đoạn của con suối, mà từ mặt nước đen ngòm rong rêu chằng chịt bên dứơi khói bốc lên như sương mù, ở một chỗ khác con suối lại phơi mình dứơi ánh sáng mặt trời chói chang hai bên bờ chỉ là sỏi đá khô khốc, tia nắng chiếu từ hướng đông tới, xuyên qua dòng nứớc trong veo mát lạnh soi rõ từng tảng đá có nhiều sắc tố bên dứơi thanh thoát và an bình
hddmyson35cBình minh phía đông đầu suối là nơi trú ngụ những vị thần linh và hoàng hôn phía tây dưới suối là nơi yên nghỉ nghìn thu của những vì vua, của những quan đại thần của dân tộc bản địa và vương quốc Champa, một truyền thuyết thần thoại cùa người dân Champa có từ khi lập quốc
Khu vực C1 giờ đây gần như bình địa, lác đác chỉ còn những đống gạch màu nâu sẫm, những trụ đá nằm đơn độc, một mình giữa những đám cỏ tranh, bụi gai cao ngút đầu
Đi len lỏi trong những gai nhọn sắc của cây cối ngươi, trảng tranh ngọn cứng xước da, ngừơi ta hoàn toàn có thể tìm thấy được dưới chân mình những nền cũ của những đền tháp đã sụp đổ do bàn tay của con ngừời hay do tàn phá xói mòn của mưa gió, bảo táp, của nắng cháy, của những cơn gió Lào nghiệt ngã thổi qua những ngọn núi đá phía tây dãy Trường sơn trong gần một ngàn năm
Vĩ đại và đơn độc là một tượng đá đã bị lấy mất phần trên mà phần còn lại là một kiến trúc gồm có ba tầng được xếp từ nhiều mảnh khác nhau, nhìn kỷ hóa ra đó là hình của Youni trong toàn diện và tổng thể của một bộ Linga – Youni, phần Youni còn lại nằm trơ vơ vững chãi trên một bệ đá có nhiều gờ, những gờ này có đường viền chung quanh. phần chân đế của bệ đá đôi lúc có hoa văn mà nét tinh tế đã bị bào mòn, dưới bệ đá có một rảnh nước
Tất cả đều được vây quanh bằng 4 bức tường gạch đổ nát có hai lối vào theo hướng đông – tây
Đó là di chỉ duy nhất còn sót lại tại khu vực này : Một bệ đá to nhất ( trên quốc tế ) hình Youni mà ngừơi ta tìm thấy cho đến thời điễm thời điểm ngày hôm nay, ngoài nó ra thì vương vãi trên mặt đất, trong đám cỏ tranh là những trụ đá, gạch vụn …

Suối trong Thánh đia Mỹ Sơn Sơ đồ nóc tháp
Bệ đá Youni vĩ đại

Khu C1 là nền cũ của một ngôi tháp với một kiến trúc đẹp nhất và vĩ đại nhất trong Thánh địa Mỹ Sơn, chung quanh nó, đôi chỗ vãn còn thấy di tích lịch sử nền móng của sáu ngôi tháp nhỏ bảo phủ tạo thành một quần thể kiến trúc tăng thêm phần uy nghi vĩ đại của ngôi tháp chính, theo những tài liệu để lại thì đây là ngôi tháp cao nhất trong Thánh địa Mỹ Sơn với độ cao 24 m, diện tích quy hoạnh đáy là hình vuông vắn, mổi cạnh dài 10 m, tháp có 2 cửa ra vào hướng đông và tây, hướng tây nhìn xuống khu C1, trong tháp thờ một bộ Linga – Youni lớn ( nay chỉ còn một bệ đá Youni ) phần trên tháp có 3 tầng, những tầng nhỏ dần lại và trên cùng là đỉnh tháp bằng sa thạch, ở mỗi tầng đều có cửa giả có hình người đứng dưới vòm cuốn, hai cửa giả hai bên hông là hai vòm cuốn chồng lên nhau, trên mỗi vòm cuốn là một hình tháp thu nhỏ, mỗi cửa chính đều có tiền sảnh, cửa hình vòm hoa văn rất tinh xảo, hai trụ vuông ép sát nằm hai bên làm tăng thêm vẽ uy nghi ngôi tháp
Ngoài của tháp thì những trụ áp tường lê dài khỏang 4 m với những trang trí hoa văn hình lá cuốn hình chử S tiếp nối nhau, những vật trang trí là những tượng điêu khắc bằng sa thạch hình Makara, hình vũ nữ Apsara, sử tử, voi, chim thần Garuda … .
Kiến trúc chân tháp gồm có hai phần, dứơi nhỏ hơn trên, trang tri bằng những đóa sen trong những ô hình chữ nhật cùng những tác phẩm điêu khắc bằng sa thạch khác, cửa lên được phong cách thiết kế bởi 6 bậc cấp bằng đá ( Xem sơ đồ phục chế )
Ngôi tháp này là hình tượng cho thẩm mỹ và nghệ thuật điêu khắc, kiến trúc kiến thiết xây dựng và phong cách thiết kế, nó hoàn toàn có thể là mẫu mực cho những khu công trình kiến trúc sau này
Ngôi tháp chính mà ngảy thời điểm ngày hôm nay trên nền đá của nó chỉ còn sót lại một bệ đá Youni đơn độc buồn hiu trong buổi chiều nắng quái đỏ rực trên thánh địa Mỹ Sơn hoang vu đầy gió, nắng, cỏ tranh và hoa dại, một vùng đất thánh, một nơi rất thiêng một thời của dân tộc bản địa và vương quốc Champa

Người Champa lập quốc vào cuối thế kỷ thứ II. Năm 192 cuộc khởi nghĩa thành công, nghĩa quân Tượng Lâm và Nhật Nam dưới sự lảnh đạo của Khu Liên lập ra một vương quốc lấy tên là Lâm Ấp, đó là một quốc gia đầu tiên hình thành ở phía nam nước Đại Việt. Lâm Ấp theo giải thích của Thủy Kính ghi chú : Huyện Tượng Lâm, đọc theo chữ Hán là Tượng Lâm huyện hay Tượng Lâm ấp, về sau bỏ dần chữ Tượng thành ra Lâm Ấp. Năm 627-649, vua Viknâtavarman lên ngôi đổi quốc hiệu là Hoàn Vương Quốc. Năm 808, nhà Đường sang đánh, vua Hoàn Vương rút vào nam, đổi quốc hiệu là Champa tức Chiêm Thành, đến thế kỷ XII, dựa theo một bí ký của Champa thì quốc gia này bị Chân Lạp xâm chiếm kéo dài từ năm 1199 đến năm Canh Thìn (1220) Sau khi người Chân Lạp rút khỏi Champa, là bắt đầu thời kỳ hưng thịnh của vương quốc này.

Kinh đô Trà Kiệu và thánh địa Mỹ Sơn hoàn toàn có thể được kiến thiết xây dựng từ thế kỳ thứ IV, Thánh địa Mỹ Sơn nằm cách Trà Kiệu khoảng chừng 30 Km về phía tây đó là một thung lủng nhỏ đường kính ước đạt 2 Km, phía đông la núi Sulaha, phía nam là núi Mahaparvata, phía tây là núi Kusala, những ngọn núi bao quanh và chỉ có một lối vào duy nhất là theo con đường độc đạo nằm giữa hai quả đồi phía bắc, hai quả đồi này tạo thành cái cửa ngỏ như một cái chốt phòng ngự cao khoãng 30 mét với một con suối nằm chắn ngang trước mặt, con suối chảy quanh co theo sườn núi phía bắc, rồi đâm thẳng vào phía TT, nó chạy vòng quanh tạo thành một thủy lộ lưu thông cho hàng loạt khu vực
hddmyson41c

Du khách sau khi băng qua suối đi dọc theo một con đường ngoằn nghèo khoảng chừng 3 Km về hướng nam thì đến khu vực đền tháp với những khu công trình kiến trúc và điêu khắc đa dạng chủng loại, phong phú nhất của nền văn hóa truyền thống Champa
Ấn tượng dầu tiên mang đến cho hành khách là sự hoang tàn đổ nát của những ngôi tháp, sự rệu rả của những kiến trúc trước sự tàn phá của thời hạn từ hằng bao nhiêu thế kỷ không được chăm nom trùng tu đến đau lòng : Cỏ dại, dây leo dưới chân tháp, cây tầm gởi, hoa lau ở trên nóc
Vương vãi mặt đất ; đá, gạch ngỗn ngang, loang lổ trên tường rêu mốc thời hạn. Tượng đá hình người vết thương đầy rẫy kẻ mất đầu người cụt tay, chốn thì còn đầu mà người đã mất. Hoa văn gạch đỏ, sa thạch tượng đài lổ chỗ nắng mưa …

Nét hoang tàn đổ nát đền tháp trong Thánh địa Mỹ Sơn
Trong cái điêu tàn đổ nát đó lác đác đôi ba cái tháp hình thù hình dáng chưa bị hủy hoại biến dạng trọn vẹn vẫn còn giữ lại cái cốt cách độc lạ, phong phú và đa dạng và phong phú của lối kiến trúc đặt biệt văn hóa truyền thống Champa cổ đại, vẫn còn vài tượng đài, bi ký ghi chép lịch sử hình thành khu thánh địa thiêng liêng Mỹ Sơn này .

Ngôi tháp hình thuyền ở khu C1
Trong số đó có tháp mang số B5 theo phân loại của nhà khảo cổ hoc người Pháp, ông H.Parmentier vào năm 1903 – 1904
Ngôi tháp này có mái cong hình thuyền khác hẳn với những ngôi tháp khác là có đỉnh hình chóp nhiều tầng trong thánh địa cũng như ở những nơi
Đáy của ngôi tháp này có hình chử nhật, của chính quay mặt ra hướng bắc, hai bên hông đều có hành lang cửa số, tháp có hai phần, phần dứơi có mái che, cửa chính lệch về bên phải gồm có tiền sảnh, bậc cấp đi lên và vòm che chống đở bằng hai trụ đứng, mặt trước của mỗi trụ chia làm 3 ô nằm trên một chân đế hình vuông vắn vững chãi, còn lại có tổng thể 6 trụ áp tường chia mặt tiền của tháp ra làm 5 ô, trong mỗi ô có tượng hình người đứng chắp tay, phần trên trụ có 3 gờ nổi, chân trụ là đầu voi
Phần trên của tháp nằm chồng lên mái, mặt tiền có 8 trụ đứng, phần trên những trụ này có 4 gờ xếp lên nhau chia cắt phần mặt tiền thành những ô ngang dọc lạ mắt trong ô có trang trí hoa văn
Riêng phần trụ áp tường ở những góc có kích cỡ lớn hơn
Mái hình thuyền, hơi cong hai đầu, lỏm ở giửa, diện tích quy hoạnh hàng loạt của mái bằng diện tích quy hoạnh của phần trên tháp nên nhìn ở xa ngôi tháp có một phong cách thiết kế rất lạ gồm có mái cong hình thuyền, phần trên tháp trang trí chia cắt bởi 8 hàng cột và phần dưới tháp là những ô có hình ngửời đứng thẳng
Mặt hông của tháp quay về hưóng đông tây, đỉnh tháp là một vòm chóp nhọn hình búp sen được nâng bởi một dãy trụ áp tường
Trang trí là phần độc lạ của ngôi tháp này ngoài kiến trúc mái tháp không nhọn có nhiều tầng như những ngôi tháp khác mà là một mái cong hình thuyền
Chân tháp đã bị tàn phá tuy nhiên vẫn còn sót lại 3 tượng có hình đầu voi với vỏi thả xuống đất, phần trên những đầu voi này là một tòa sen trên có hình ngừơi đứng thẳng vai ngang hai tay chắp vào nhau, thân được chạm thẳng vào tường tháp, đầu đội mũ 3 tầng, hình ngừơi thứ ba trong hình còn thấy rõ có râu dài, trông xa thì thấy giông nhau nhưng nhìn và nghiên cứu và phân tích kỷ trong 5 tượng ngừơi được trang trí trong những ô có vòm che thì không có cái nào giống cái nào chỉ cần chú ý những chi tiết cụ thể ở bàn chân, hoa văn, nếp gấp của áo quần, kích thưóc chiều cao và chiều ngang của vai … .
Phần trang trí vòm và thân tháp phía đông và tây là những bức tranh điêu khắc chạm trổ hòa giải và sinh động với những cột trụ chống ở góc hay áp tường
Ngôi tháp này được xem như ngôi tháp còn tương đối nguyên vẹn nhất trong Thánh địa Mỹ Sơn mặc dầu nó bị hủy hoại, một phần mái cong hình thuyền với những viên gạch bị bong ra trơ lại lớp đất sét bên trong nhiều nhất là giửa của mái phía hướng bắc, những gờ dứơi của nó cũng bị sụt lún

Những phần đổ nát của ngôi tháp có mái cong hình thuyềnPhần mái che cho những trụ, ô chứa hình ngừơi thì sụt lún, bong tróc không còn hình dáng trông rất thê thảm nhất là vòm che ở tiền sảnh cửa chính, còn chân tháp thì ngoài việc mất đi một tượng có hình đầu voi và những tác phẫm điêu khắc trang trí khác những viên gạch đã bong ra khỏi chân tháp để lại những ngóc ngách lổ chổ thiên nhiên và môi trường tốt nhất cho những loại cây ký sinh, cỏ dại và hang cho những loại gậm nhấm
Trong khu C1 còn có một ngôi đền nhỏ nằm phía tây của ngôi tháp có mái cong hình thuyền này, đền quay về hướng đông, nóc tháp nhọn đổ nát nhiều chổ, những hoa văn trang trí không còn nguyên vẹn, tiền sảnh bị sập chỉ còn lại sườn của vòm cuốn dưới có tạc tượng một hình người chắp tay phần mặt bị hư hại nặng, chân dứng trên một bệ đá mà hoa văn đã bi hủy hoại, hai bên có trụ chống cho vòm cuốn trên hoa văn lá xoắn hình chữ S liền nhau, tường và những cửa giả cách nhau là cho nó bớt nặng nề tương thích với chiều cao của ngôi đền làm cho nó có một vẻ đẹp vừa nhẹ nhàn vừa thanh thoát
Trong cuốn sách Mỹ Sơn trong lịch sử nghệ thuật và thẩm mỹ Chăm kể lại : Trong chỗ sâu kín của ngôi đền này vào khỏang năm 1904, những nhà khảo cỗ học đã sưu tầm được một bộ trang sức đẹp bằng vàng, khá đầy đủ dành cho một pho tượng lớn cở nửa người thường. Kiểu thức hoa văn trang trí cho biết nó thuộc phong thái Đồng Dương. Đây là một bộ trang sức đẹp bằng vàng lá duy nhất còn nguyên vẹn tìm thấy trong thẩm mỹ và nghệ thuật Chăm. Nó từng được đem tọa lạc tại Hội Chợ Marseille năm 1926

Nơi ngôi đền này một bộ trang sức đẹp bằng vàng lá được tìm thấy năm 1904

Bộ trang sức đẹp này được chế tác bằng những miếng vàng không dày lắm, gồm một cái mũ Kirita-Mukuta, trang trí 5 đóa hoa lớn, phía trên có đính một viên hồng ngọc, phía sau có một miếng che lấp gáy, hai miếng che sau tai và một vòng hào quang sau đầu hai hoa tai, một vòng kiềng đeo cổ, một bộ phận nịt ngang ức với bản khá lớn, đồ đeo ở hai vai là hai đóa hoa lớn, hai vòng deo ở cổ tay và chân có bản lớn, một sợi dây chuyền sản xuất cổ, những vòng đeo được móc lại với nhua bằng những cái khóa. Tất cà những miếng vàng này được chạm trổ rất là tinh xảo và điêu luyện
Bộ trang sức đẹp này dùng để đeo cho những tượng thần bằng sa thạch hoặc bằng đồng khi hành lễ, ngày thường chúng được tháo ra và cất giử cẩn trọng. Bi ký Chăm tại Mỹ Sơn đã nhiều lần nhắc đến bộ lễ vật này nó được dâng cúng bởi những vua Chăm
Hiện tại bộ trang sức đẹp này đang ở đâu ? ai là gia chủ của nó, điều mà nhiều người muốn biết, muốn chiêm ngữơng nó
Con người đã lấy đi rất nhiều thứ từ khu Thánh địa này với rất nhiều nguyên do ! hiện tại tổ chức triển khai UNESCO thừa nhận nó là một di tích lịch sử lịch sử của trái đất, hảy trả lại cho khu Thánh địa Mỹ Sơn những gì của nó, đó cũng là lòng tự trọng của con người chứ không phải sợ một lời nguyền của vua Bhadravarman đệ nhất là người khai công thiết kế xây dựng thánh địa này với những lời nguyền như sau : “ … .. Nếu có kẻ nào dùng vũ lực để chiếm đoạt hay tàn phá …. thì nhân dân không phải tội, mà tội lổi sẽ dành cho kẻ đó …. “

Tham khảo

1/ Du ký đường Trường Sơn
2/ Đại Nam Nhất Thống Chí
3/ Mỹ Sơn trong lịch sử nghệ thuật Chăm của Trần Kỳ Phương
4/ Đại Việt Sử Ký Tòan Thư
5/ Mỹ Sơn sanctuary
6/ The Cham sculpture museum Đà Nẳng
7/ Khâm Định Đại Nam Hội Điễn Sự Lệ

Nguồn bài đăng

Chia sẻ:

Nội dung

Thích bài này:

Thích

Đang tải …

Viết một bình luận